PL   |   EN

Kierunki zmian polityki energetycznej Polski: wyzwania i ambicje

Kierunki zmian polityki energetycznej Polski: wyzwania i ambicje
źródło : pixabay.com
W dniu 29.03.2022 roku Rada Ministrów przyjęła założenia do aktualizacji Polityki energetycznej Polski do 2040 r. (PEP2040) – wzmocnienie bezpieczeństwa i niezależności energetycznej, przedłożone przez Ministra Klimatu i Środowiska. Jednocześnie rząd zapowiedział aktualizację dokumentu na przełomie lat 2022/2023. Biorąc pod uwagę obecną kryzysową sytuację, szybko zmieniające się trendy (transformację energetyczną) oraz w miarę długi okres inwestycyjny w energetyce należy uznać przyjęty horyzont dokumentu - rok 2040, za niewystarczający.

Planowanie strategiczne w energetyce powinno obejmować co najmniej okres 30 lat. Ponadto Porozumienie Paryskie z 2015 roku, którego Polska jest stroną, przyjęło za cel osiągnięcie neutralności klimatycznej w roku 2050. Zostało to potwierdzone określonymi dokumentami UE, z których najważniejszym jest Europejskie prawo klimatyczne. Stąd propozycja, aby nowa Polityka energetyczna Polski sięgała roku 2050 (PEP2050). 

Kierunki zmian Polityki energetycznej Polski do roku 2050 oraz aktualizacji Krajowego planu energii i klimatu do 2030 były tematem dyskusji podczas konferencji p.t. „Energia dla niezależności – 2050”, która odbyła się w dniach 13-14 czerwca 2022 roku w ramach projektu UNIFY.[1] Celem zakończonego 30.08.2022 projektu było stymulowanie efektywnej transformacji energetycznej w Unii Europejskiej poprzez oddziaływanie na fundusze europejskie, przygotowanie oraz wdrażanie krajowych planów energii i klimatu oraz długoterminowych strategii klimatycznych krajów członkowskich.

Mając powyższe na uwadze niniejsze opracowanie zawiera propozycje w jakim kierunku należałoby dokonać aktualizacji zarówno Polityki energetycznej Polski z wydłużonym okresem do roku 2050 jak i Krajowego planu energii i klimatu do roku 2030. Zwarte w nim propozycje, mimo że bazują na wynikach projektu UNIFY, prezentacjach oraz dyskusji na ww. konferencji, przedstawiają punkt widzenia jedynie Fundacji Instytut na rzecz Ekorozwoju. 

Wyzwania

W warunkach w jakich dzisiaj przychodzi nam formułować kierunki zmian PEP 2050 i KPEiK są zasadniczo odmienne od tych, które występowały pod koniec 2019 roku. Pandemia COVID-19, która zaburzyła gospodarkę całego świata i odbiła się na funkcjonowaniu wszystkich społeczeństw oraz agresja Rosji na Ukrainę, która zachwiała rynkami paliw, każą w inny sposób spojrzeć na strategiczne kierunki polityki energetyczno-klimatycznej Polski. Przychodzi nam formułować kierunki w sytuacji znacznej nieprzewidywalności przyszłej sytuacji geopolitycznej. Rezygnacja z paliw kopalnych dostarczanych Unii Europejskiej przez Rosję, czy to już teraz czy w najbliższej przyszłości, oznacza konieczność rewizji zarówno wewnętrznej polityki UE, jak i polityki zewnętrznej w zakresie importu paliw kopalnych. Dotyczy to także Polski, która korzystała i nadal korzysta, mimo rezygnacji z importu węgla i bezpośrednio gazu z Rosji, z importowanych paliw kopalnych z tego kraju. Obok relacji Rosja – państwa NATO na sytuację energetyczną świata wpływ mają też inni gracze, przede wszystkim Chiny, których przyszłe zachowania trudno przewidzieć. Jednocześnie od początku wojny wyraźnie widać dynamiczny wzrost inwestycji w OZE i rozbudowę magazynów energii.  Dlatego przyszła polityka energetyczna Polski musi być niezmiernie elastyczna aby łatwiej można było reagować na zmiany, a także w jak największym stopniu wykorzystywać własne źródła paliw, szczególnie odnawialnych, oraz w istotny sposób poprawiać efektywność energetyczną i ograniczać zużycie energii.

Mimo pandemii, jak i toczącej się wojny tuż u naszych granic, nie można porzucić kwestii związanych z ochroną klimatu. Emisja gazów cieplarnianych rośnie albo utrzymuje na mało zmienionym poziomie, więc zmiana klimatu następuje, a nawet  przyspiesza. Przykładem tego jest występowaniem w Polsce suszy w rolnictwie. Niedawno pojawiła się raz na pięć lat obecnie zjawisko to notowane jest niemal co roku. Wyraźnie widać, że postępująca zmiana klimatu wpływa ograniczająco na rozwój gospodarczy i bezpieczeństwo społeczne. Zgodnie z Porozumieniem Paryskim i ustaleniami UE rok 2050 wyznaczono jako cel uzyskania neutralności klimatycznej. Jednak ostatni raport Międzyrządowego Zespołu ds. Zmiany Klimatu (tzw. IPCC) mówi o koniecznej znacznej redukcji emisji gazów cieplarnianych o 45% do roku 2030 w stosunku do 2010, jeżeli chcemy nie przekroczyć wzrostu temperatury o 1,5oC. Polska z emisją blisko 400 mln ton CO2eq rocznie zajmuje jedną z kluczowych pozycji w UE. Dlatego dalsza redukcja emisji stanowi istotne wyzwanie w naszym własnym interesie, jak i odpowiedzialności Polski w stosunku do reszty świata oraz przyszłych pokoleń. Wszelkie podejmowane decyzje winny brać pod uwagę ten aspekt nawet w sytuacji poważnych zagrożeń co do zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Wbrew bowiem powszechnym poglądom w Polsce wdrażanie pakietu „Fit for 55” nie stanowi tylko presji na zwiększanie efektywności energetycznej czy rozwój OZE, ale w średnim okresie wzmacnia działania na rzecz eliminacji zależności paliwowej od Rosji. Wyraźnie zostało to przedstawione w planie REPowerEU, który zakłada dodatkowe przyspieszenie tempa transformacji energetycznej opartej na OZE oraz poprawie efektywności energetycznej względem wyjściowych propozycji w ramach ww. pakietu. Przyspieszenie jest konieczne by szybko uniezależnić się od importu gazu z Rosji i odejść od traktowania gazu ziemnego jako paliwa przejściowego, zastępującego węgiel. Zamierza się to uzyskać dzięki bodźcom generowanym przez opłaty za emisje, zmianom regulacyjnym odblokowującym potencjał OZE oraz pozwalającym na przejście bezpośrednio od węgla do zeroemisyjnych źródeł.

Transformacja energetyczna zachodzi na świecie nie tylko w związku z koniecznością odejścia od paliw kopalnych, ale przede wszystkim ze zmianą modelu energetyki, warunkowaną charakterem i tempem postępu technologicznego. W miejsce wielkich systemów energetycznych mających zapewnić bezpieczeństwo energetyczne budowane są lokalne hybrydowe systemy dążące do samowystarczalności z wykorzystaniem lokalnego zarządzania i lokalnych źródeł energii (tzn. odnawialnych) powiązanych z magazynami energii. Jednocześnie widzi się przyszłość w energetyce wodorowej w powiązaniu z odnawialnymi źródłami energii, czyli w zielonym wodorze.

Poważnym zagrożeniem dla gospodarek poszczególnych krajów i gospodarstw domowych są wysokie ceny energii, co także wpływa na ich zdolność do zaangażowania się w transformację energetyczną. Istotnym staje się pytanie na ile wspierać firmy i gospodarstwa domowe dopłatami do rachunków za energię, a na ile wspomagać je w poprawie efektywności energetycznej, termomodernizacji budynków, przechodzeniu na tańsze nośniki energii, poprawie zarządzania energią czy budowaniu  magazynów energii. 

Zmiana modelu energetyki wymaga dostrzeżenia i uwypuklenia roli jej digitalizacji i cyfryzacji. Wykorzystanie do zarządzania Big Data, blockchain czy też IoT i sztucznej inteligencji może w istotnym stopniu wpłynąć na dokonanie zasadniczej transformacji sektora. Prowadzić to będzie do:

  • dynamizowania procesów decentralizacji w podsektorze wytwarzania energii elektrycznej oraz ułatwiać tworzenie rynków regionalnych i lokalnych, a także mikrorynków o rosnącym stopniu samowystarczalności;
  • rozwoju nowych usług energetycznych i modeli biznesowych. 

W nowy model wpisywać się będzie elastyczność podejścia, czyli zarządzanie popytem stwarzające rzeczywiste możliwości lepszego dostosowania do podaży energii. Przed nami rozwój immersyjnych technologii, czyli takich jak rzeczywistość wzbogacona (AR), rozszerzona (XR), mieszana (MR) oraz wirtualna (VR), które w istotny sposób wzmocnią transformację energetyczno-klimatyczną.

Ambicje

W obliczu wyzwań, które stoją przed polityką energetyczno-klimatyczną, formułowanie ambicji na rok 2030 nie jest zadaniem łatwym. Kierunkiem, w którym należy podążać to osiągnięcie neutralności klimatycznej w połowie tego wieku, ale najlepiej w początku lat czterdziestych. Dlatego w instytucjach UE i organizacjach pozarządowych rozważa się podniesienie celów na rok 2030, tzn.: redukcja emisji gazów cieplarnianych do 60-65% w stosunku do roku 1990; uzyskanie udziału energii odnawialnej w końcowym jej użytkowaniu na poziomie 45-50%; poprawa efektywności energetycznej o 13% w stosunku do roku 2020.

Oznacza to także przyjęcie ambitnych celów dla Polski na rok 2030, a mianowicie:

  • redukcja emisji gazów cieplarnianych o 50-60% w stosunku do roku 1990;
  • co najmniej 50% udziału OZE;
  • poprawa efektywności energetycznej o 3-4% rocznie. 

W czerwcu 2022 Ember, think-tank zajmujący się kwestiami energetycznymi zaprezentował scenariusz, w którym do 2035 roku 95 % energii elektrycznej w krajach europejskich będzie pochodzić z OZE, w tym od 70 do 80 % z wiatru i słońca wsparte energetyką wodorową, węgiel zostanie wycofany do 2030 roku, a udział gazu w miksie energetycznym Europy zredukowany do 5 % do 2035 roku. Analiza wskazuje, że przyniosłoby to oszczędności nawet bilion euro do 2035. 

 Zasady transformacji

Aby dokonać głębokiej transformacji energetyczno-klimatycznej w sposób sprawiedliwy dla dzisiejszego jak i przyszłych pokoleń, w procesie tworzenia PEP2050 i KPEiK niezbędnym jest kierowanie się następującymi 8. zasadami:

  1. Budowanie bezpieczeństwa energetycznego od dołu w nawiązaniu do zasady subsydiarności.
  2. Bieżące inwestycje i rozwiązania organizacyjne nie mogą opóźniać czy blokować dążenia do osiągnięcia ambicji na rok 2030 oraz neutralności klimatycznej.
  3. Efektywność energetyczna po pierwsze.
  4. Elastyczność podejścia, a w szczególności po stronie popytowej, podażowej i w przesyle.
  5. Dążenie do uzyskania 100% udziału OZE wraz z magazynami i zielonym wodorem.
  6. Maksymalizacja wykorzystania cyfryzacji w rozwoju sektora energetycznego.
  7. Nikt nie może pozostać sam.
  8. Niepowodowanie istotnego negatywnego wpływu na środowisko.

Przestrzeganie powyższych zasad zapewni przebieg transformacji efektywny kosztowo, gospodarczo, społecznie i środowiskowo. 


 
[1] Prezentacje z tej konferencji umieszczone są na portalu chronmyklimat.pl pod linkiem https://www.chronmyklimat.pl/konferencja/rejestracja/

 

Stworzone przez allblue.pl