Do końca czerwca państwa członkowskie Unii Europejskiej mają czas na aktualizację swoich krajowych planów w zakresie energii i klimatu (KPEiK). Są to niezwykle ważne dokumenty dotyczące radzenia sobie z kryzysem klimatycznym na poziomie krajowym, a bez wzmocnienia celów państw członkowskich nawet UE nie spełni swoich ambicji w dziedzinie klimatu i energii. Rządy mają obowiązek przygotować ostateczne wersje KPEiK w ciągu najbliższych czterech miesięcy w taki sposób, aby jak najlepiej odpowiadały na pilną potrzebę kryzysu klimatycznego.
Niektóre z wyzwań związanych z przygotowywaniem tych dokumentów zostały omówione podczas międzynarodowej konferencji „The Pathway to 1,5°C: climate and energy planning in Central and Eastern Europe”, zorganizowanej w ramach projektu Together For 1.5. Projekt realizowany jest przez CAN-Europe oraz 13 europejskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym Fundację Instytut na rzecz Ekorozwoju. Podczas konferencji przedstawiono również zalecenia i przykłady działań, które powinny służyć za wzór do naśladowania.
Czasu jest mało, ale wciąż wystarczająco
Zbliżamy się do docelowego poziomu przygotowania planów w zakresie energii i klimatu, które w znaczący sposób wyznaczą kierunek rozwoju krajów UE do 2030 roku. Krytyczny przegląd zaktualizowanych projektów KPEiK, które zostały przedłożone Komisji Europejskiej w wyznaczonym terminie, wykazał, że nadal mają one istotne braki. Kilka krajów nie spełniło nawet minimalnych wymagań klimatycznych i energetycznych UE do 2030 r., które same w sobie nie są (jeszcze) zgodne z porozumieniem paryskim i ograniczeniem wzrostu średniej globalnej temperatury do 1,5 °C.
Cztery miesiące to stosunkowo krótki okres, ale czasu jest wciąż wystarczająco dużo – to jeden z głównych wniosków międzynarodowej konferencji poświęconej procesowi przygotowywania KPEiK. W ciągu ostatniego roku większość państw członkowskich osiągnęła już postępy, ale teraz czekają nas ostatnie kroki, aby wzmocnić cele, ulepszyć planowane środki i zaangażować społeczeństwo w bardziej przejrzysty sposób. Pozytywne zmiany muszą iść w kierunku wskazanym w grudniu ubiegłego roku przez Komisję Europejską w jej ocenie planów i zaleceniach. Ustalenia organizacji pozarządowych biorących udział w projekcie Together For 1.5, w ramach którego odbyła się wspomniana konferencja, również wskazują niezbędną ścieżkę.
Federico Mascolo, Climate Action Network (CAN) Europe: "Pomimo pewnych ulepszeń w porównaniu ze starą wersją, projekt aktualizacji KPEiK nadal nie jest wystarczająco ambitny i jakościowy. W jaki sposób państwa członkowskie mogą dostosować je do swoich celów? Poprzez uwzględnienie bardziej ambitnych celów w dziedzinie klimatu, odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej, opracowanie odpowiednich polityk i środków w celu ich osiągnięcia oraz jasne określenie potrzeb inwestycyjnych i finansowania. Nie zapominając o podstawach: ostateczne aktualizacje KPEiK muszą obejmować plany stopniowego wycofywania paliw kopalnych i dotacji na paliwa kopalne, a także plany dotyczące społecznych i sprawiedliwych aspektów transformacji".
Przepis na sukces: zaangażowanie i udział społeczeństwa
Sprawiedliwa zielona transformacja i neutralność klimatyczna UE nie zostaną osiągnięte bez dokładnego planowania i kompleksowego zaangażowania społeczeństwa. O tym, jak ważny jest dialog i lepsza integracja instytucji państwowych i społeczności, dyskutowano podczas drugiej części konferencji.
W swojej grudniowej informacji zwrotnej Komisja Europejska zaleciła wszystkim państwom członkowskim usprawnienie procesu angażowania społeczeństwa, przy czym ważny jest również przejrzysty proces rozpatrywania wniosków. Ten ostatni był jak dotąd słabym punktem w procesie przygotowywania słoweńskiego KPEiK.
W swoim przemówieniu wprowadzającym sekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska, Klimatu i Energii Tina Seršen ogłosiła, że ostatnie konsultacje społeczne w Słowenii odbędą się prawdopodobnie w kwietniu. Słowenia jest świetnym przykładem w tej dziedzinie w regionie, dlatego Danijel Crnčec z Ministerstwa Środowiska, Klimatu i Energii przedstawił koncepcję udziału społeczeństwa w aktualizacji słoweńskiego KPEiK, w którym między innymi odbyły się ukierunkowane warsztaty z określonymi interesariuszami. Ocenił ten proces jako czasochłonny i wymagający zaangażowania personelu. W ramach pierwszych konsultacji otrzymano ponad 1000 komentarzy od ponad 100 interesariuszy, a w oparciu o to doświadczenie należy przeprowadzić trzecie konsultacje publiczne.
Szybsze działanie jest nie tylko konieczne, ale także przynosi wiele korzyści
Zielona transformacja ma również sens z ekonomicznego punktu widzenia i przynosi wiele długoterminowych korzyści dla społeczeństwa i gospodarki. Państwa członkowskie muszą opierać się na tej wizji w procesie przygotowywania KPEiK, a nie na przekonaniu, że inwestycje w działania na rzecz klimatu są kosztowne i negatywne dla gospodarki – takie przekonanie towarzyszyło uczestnikom okrągłego stołu, który zakończył konferencję.
Punktem wyjścia okrągłego stołu był raport Paris Agreement and the 1.5°C Scenario: Acceleration of the Green Transition and Benefits for Society and the Economy opublikowany w styczniu, który powstał na zlecenie sieci CAN Europe. Oszacowano w nim, że podążając za scenariuszem 1,5°C do 2030 r., UE może uzyskać bezpośrednie korzyści w wysokości co najmniej miliarda euro, a Słowenia prawie cztery miliardy. Co więcej, korzyści znacznie przewyższają koszty.
Taj Zavodnik, organizacja ekologiczna Focus: "Nie ma tańszej, bardziej niezawodnej i sprawiedliwszej alternatywy dla zdecydowanych i przyspieszonych działań na rzecz klimatu niż przestrzeganie porozumienia paryskiego i celu ograniczenia globalnego wzrostu temperatury do 1,5°C, przed czym ostrzega również nauka". Zgodnie z ostrzeżeniami IPCC oraz biorąc pod uwagę swoją historyczną odpowiedzialność i zdolność do działania, UE powinna do 2030 r. zmniejszyć swoje emisje o co najmniej 65% w porównaniu z rokiem 1990. Państwa członkowskie muszą wesprzeć ten cel swoimi ambicjami. NECP są ich podstawowym narzędziem strategicznym, w którym określą kluczowe reformy w celu osiągnięcia celów klimatycznych i energetycznych oraz zmobilizowania kluczowych inwestycji".
źródło: 1point5.caneurope.org
