Drammen to szóste co do wielkości miasto w Norwegii o liczbie mieszkańców nieco powyżej 100 tysięcy. Położone jest ok. 30 km na południowy zachód od Oslo u ujścia rzeki Drammen (sic!) do Fjordu Drammen (sic do kwadratu!). Jak każde większe miasto w skandynawskim klimacie potrzebuje ono efektywnego ogrzewania na zimę. W dzielnicy Fjell właśnie zrezygnowano z ogrzewania gazem kompleksu szkoły podstawowej na rzecz odnawialnego źródła ciepła. Przez cały rok.
Fot. Drammen – widok na rzekę ze wzgórza Spiralen.
Kompleks szkoły składa się z 4. niezależnych budynków edukacyjnych, z czego 2 są nowe, gdyż szkoła została w ostatnich latach rozbudowana ze względu na rosnące potrzeby edukacyjne dzielnicy. Nowe budynki obejmują kompleks klas szkolnych oraz budynek biblioteki i hali sportowej. Obydwa zostały wybudowane w standardzie wysokiej energooszczędności, czego dowodem jest chociażby fakt, że nowa hala gimnastyczna posiada niskotemperaturowe ogrzewanie podłogowe. Pozostałe budynki edukacyjne zmodernizowano termicznie.
Fot. Kompleks szkolny w dzielnicy Fjell. Zdjęcie wykonano z budynku biblioteki.
Piąty budynek pełni funkcję techniczną – mieści instalację przetwarzania ciepła. Instalacja ta jest prototypowym połączeniem znanych wszystkim urządzeń takich jak pompy ciepła, ogniwa fotowoltaiczne, kolektory słoneczne oraz magazynu ciepła. Oryginalne połączenie pozwala na wykorzystanie w 100% energii z odnawialnych źródeł do produkcji ciepła dla szkoły oraz na przechowanie nadwyżki ciepła produkowanej latem w wystarczającej ilości, aby całkowicie ogrzewać szkołę także zimą. Bez dogrzewania za pomocą paliw kopalnych.
Instalacja działa w ten sposób, iż większość ciepła potrzebnego do ogrzewania szkoły produkowana jest latem, kiedy jednocześnie dostępne jest zarówno odnawialne ciepło, jak i energia słoneczna. Ogniwa fotowoltaiczne produkują prąd, który zasila pompę ciepła mającą za zadanie wykorzystać do ogrzania wody ciepło z powietrza oraz pomieszczeń szkolnych. Woda przenosi zaś ciepło do magazynu ciepła - Geotermos, z którego szkoła korzysta jak z ciepłowni zimą. Zimą pompa ciepła pozostaje w większości wyłączona – włączana jest tylko w najbardziej chłodne dni.
Fot. Pod tym parkingiem znajduje się Geotermos.
Sekretem całej instalacji jest magazyn ciepła, który znajduje się pod parkingiem dla samochodów pracowników i interesantów szkoły. Magazyn ten to lita skała granitowa, której w Norwegii nie brakuje. Wydrążono w niej 100 głębokich na 50 metrów otworów, położonych w odległości ok. 4 metrów od siebie. Do tych otworów wtłaczana jest latem ciepła woda, która podnosi temperaturę skały aż do prawie 45 st. C. Zimą woda przepływająca przez otwory w skale jest do tej temperatury ogrzewana, co prawie w zupełności wystarcza do ogrzania budynków energooszczędnych szkoły. Po zimie temperatura skały wynosi ok. 25 st. C i cykl jej ogrzewania zaczyna się od nowa.
Fot. Pompa ciepła powietrze-woda zasilająca magazyn Geotermos.
Szkoła w dzielnicy Fjell jest przykładem jak należy myśleć o dostarczaniu energii do budynków w nowoczesny sposób. Odpowiednie oszczędzanie energii jest podstawą do wdrożenia rozwiązań wykorzystujących do maksimum dostępne lokalnie zasoby energii odnawialnej lub możliwości jej przechowywania. Jednocześnie każdy dostępny rodzaj energii jest wykorzystywany w optymalnym stopniu i nic się nie marnuje. Geotermos jest innowacją, która powoli testowana jest w innych lokalizacjach. Możliwe, że i w Polsce znajdą się miejsca, gdzie znajdzie zastosowanie.
For. Przepływy energii w układzie ciepłowni szkoły w dzielnicy Fjell w Drammen.
Autor: Wojciech Szymalski
Projekt jest realizowany w ramach inwestycji G1.1.4 KRAJOWEGO PLANU ODBUDOWY I ZWIĘKSZANIA ODPORNOŚCI: WSPARCIE DLA INSTYTUCJI WDRAŻAJĄCYCH REFORMY I INWESTYCJE W RAMACH REPowerEU – wskaźnik G9G i finansowany ze środków Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności
