Spotkanie, zorganizowane przez Fundację Frank Bold oraz Polską Zieloną Sieć, odbyło się w siedzibie PZS przy ul. Raszyńskiej w Warszawie. Dyskusja dotyczyła stanu energetyki obywatelskiej, wyzwań oraz potencjalnych zagrożeń. Dla uczestników spotkania niezwykle istotne było wypracowanie wspólnego planu działania – zarówno doraźnego, jak i długofalowego.
– Chcieliśmy porozmawiać o strategii rozwoju energetyki obywatelskiej, bo takiej tak naprawdę nie mamy. To na razie działanie bez długofalowej strategii – brakuje planu na kilka czy kilkanaście lat do przodu. Wspólnoty energetyczne potrzebują planu – podkreśliła Monika Jaszcza, ekspertka Polskiej Zielonej Sieci. Ekspertka dodała, że jednym z ważniejszych wyzwań jest kwestia tego, kto może zasiadać we władzach spółdzielni energetycznych.
– Obecne ograniczenia w łączeniu funkcji publicznych z udziałem w zarządach spółdzielni energetycznych utrudniają pełne zaangażowanie jednostek samorządu terytorialnego (JST), mimo że JST są członkami spółdzielni. Zmiany w tym zakresie pozwoliłyby przedstawicielom samorządów zasiadać w zarządach spółdzielni energetycznych, co nie tylko wzmocniłoby ich sprawność organizacyjną, ale także znacząco skróciłoby procesy decyzyjne – dodała.
Od 0 do 450 w trzy lata
Spółdzielnie energetyczne są jednym z filarów energetyki obywatelskiej – modelu, w którym lokalne społeczności mogą wspólnie wytwarzać i wykorzystywać energię. Ten system wciąż „raczkuje” – wiele podmiotów dopiero uczy się, jak go skutecznie wdrażać, bilansować i prowadzić w sposób opłacalny. Pierwsza spółdzielnia energetyczna w Polsce powstała w połowie 2021 r. Na koniec 2022 roku w rejestrze KOWR (Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa) znajdowały się tylko dwie spółdzielnie energetyczne, a obecnie jest ich już ponad 450. – To pokazuje, że energetyka obywatelska, jeśli otrzyma wsparcie finansowe, merytoryczne oraz rządowe, może rozwijać się wśród samorządów, przedsiębiorców i osób prywatnych. Gdy takiego wsparcia brakowało, pod koniec 2024 roku mieliśmy 50 spółdzielni; kiedy się pojawiło – doszło ich ponad 400 – podkreśliła Monika Jaszcza z Polskiej Zielonej Sieci.
Jak zgodnie przyznawali eksperci, żeby ten rozwój nie wyhamował, potrzebne jest stabilne otoczenie prawne, wsparcie finansowe oraz dostęp do wiedzy i praktycznych doświadczeń. Bez tego trudno będzie przejść od szybkiego i trwałego wzrostu liczby spółdzielni. Agnieszka Stupkiewicz z Fundacji Frank Bold podkreśliła, że budowanie porozumienia i wymiana doświadczeń mogą przesądzić o trwałym sukcesie energetyki obywatelskiej w Polsce. – Obecne statystyki społeczności energetycznych traktuję jako fundament do dalszej, intensywnej pracy. Chciałabym, aby każdy Polak i każda Polka miał realną możliwość czerpania korzyści z lokalnej produkcji energii. Aby przyspieszyć ten proces, stawiam na budowanie płaszczyzn porozumienia między podmiotami, które już dziś działają w tym obszarze. Tylko poprzez synergię i otwartą wymianę informacji możemy sprawić, by ten sektor stał się filarem naszej energetyki – podkreśliła Agnieszka Stupkiewicz z Fundacji Frank Bold.
Społeczny Fundusz Klimatyczny zmieni reguły gry?
Jednym z wątków spotkania był ETS2 czyli nowy unijny system handlu emisjami CO₂, obejmujący m.in. budynki i transport drogowy. Aby złagodzić jego społeczne skutki, Unia Europejska uruchomiła Społeczny Fundusz Klimatyczny (SFK) – narzędzie wsparcia dla najbardziej narażonych grup oraz inicjatyw przyspieszających transformację na poziomie lokalnym. Polska ma otrzymać ok. 15,25 mld euro, co stwarza realną szansę na rozwój m.in. wspólnot energetycznych, w tym spółdzielni energetycznych. – Środki z SFK mogą realnie wzmocnić lokalne wspólnoty energetyczne, w tym spółdzielnie, pod warunkiem że będą wspierać nie tylko produkcję energii, ale też poprawę efektywności energetycznej budynków i ochronę odbiorców wrażliwych przed skutkami ETS2 – podkreśla Monika Jaszcza z Polskiej Zielonej Sieci.
Podczas spotkania w siedzibie Polskiej Zielonej Sieci poruszono także inne kwestie dotyczące społeczności energetycznych. Inspirująca okazała się perspektywa funduszy unijnych, którą przedstawił Krzysztof Mrozek. Austriacki model funkcjonowania społeczności energetycznych omówił z kolei Bartłomiej Kupiec z organizacji European Youth Energy Network. Głos zabrali również przedstawiciele spółdzielni: Krzysztof Solarz oraz Łukasz Pałucki. Obaj są członkami Krajowego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Energetycznych (KZRSE), powołanego w lipcu ubiegłego roku przez 14 spółdzielni energetycznych z różnych części kraju.
Źródło: Polska Zielona Sieć
