W swojej Wspólnej Deklaracji z 2021 roku Sojusz wezwał Unię Europejską do wzmocnienia i lepszej integracji polityk społecznych, klimatycznych i środowiskowych. W ostatnich latach UE podjęła istotne kroki w celu wspierania transformacji ekologicznej, w szczególności poprzez Europejski Zielony Ład, a także zajęła się jej skutkami społecznymi dzięki wytycznym, mechanizmom monitorowania i instrumentom finansowym, takim jak Rekomendacja Rady w sprawie zapewnienia sprawiedliwej transformacji, Rekomendacje Komisji, Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji oraz nadchodzący Fundusz na rzecz Klimatu Społecznego.
Jednak żyjemy w czasach pogłębiających się i przyspieszających kryzysów klimatycznych, środowiskowych i społecznych. Lato 2024 roku było najgorętszym w historii, zarówno w Europie, jak i na całym świecie. Oprócz dewastujących strat ludzkich i materialnych, przewiduje się, że gospodarka UE straci ponad 50 miliardów euro rocznie z powodu ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych. Jednocześnie napięcia geopolityczne i tradycyjne polityki gospodarcze doprowadziły do wzrostu kosztów życia, pogłębiając już istniejące nierówności społeczno-ekonomiczne i sprzyjając polaryzacji. W 2023 roku ponad 20% ludności UE było zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym.
Sprawiedliwa i uczciwa transformacja ekologiczna jest kluczowa, aby skutecznie stawić czoła tym złożonym i wzajemnie powiązanym globalnym kryzysom. W niniejszym dokumencie Sojusz przedstawia swoją wizję Unii Europejskiej, która w latach 2024–2029 i w kolejnych okresach politycznych stawia na pierwszym miejscu sprawiedliwą transformację i wspiera jej rozwój.
Wizja Sojuszu to Unia, która:
- Zapewnia, że transformacja ekologiczna prowadzi do dobrobytu dla wszystkich, koncentrując się na redukcji nierówności społeczno-ekonomicznych.
- Wspiera ambitne, dalekowzroczne polityki klimatyczne, środowiskowe i społeczne w sposób skoordynowany, spójny i wzajemnie się uzupełniający.
- Stosuje i promuje proaktywne podejmowanie decyzji w celu zapewnienia sprawiedliwej transformacji oraz dokonuje znaczących inwestycji na jej rzecz.
- Umieszcza cele społeczne, klimatyczne i środowiskowe w centrum wszystkich swoich działań i inwestycji, zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych, aby wspierać prawdziwie zrównoważone społeczeństwo.
1. UE zapewniająca, że transformacja ekologiczna przynosi dobrobyt dla wszystkich
Redukcja nierówności społeczno-ekonomicznych, wsparcie dla osób wrażliwych i ochrona praw pracowniczych.
Sprawiedliwy podział kosztów i korzyści: Polityki i inwestycje powinny chronić osoby w trudnej sytuacji (ubóstwo, wykluczenie, dyskryminacja).
Wsparcie dla pracowników: Programy podnoszenia kwalifikacji, wsparcie w zatrudnieniu i dialog społeczny z udziałem związków zawodowych.
Silny system opieki społecznej: Dostęp do edukacji, mieszkań, opieki zdrowotnej i socjalnej dla wszystkich.
Dialog obywatelski: Angażowanie społeczności marginalizowanych w procesy decyzyjne oraz ograniczenie wpływu lobby korporacyjnych.
2. UE promująca ambitne i spójne polityki klimatyczne, środowiskowe i społeczne
Koordynacja działań na rzecz klimatu, środowiska i spraw społecznych.
Realizacja celów klimatycznych: Przyjęcie naukowo uzasadnionych celów do 2040 r., ochrona bioróżnorodności i adaptacja do zmian klimatu.
Wzmocnienie praw socjalnych: Uczynienie Europejskiego Filara Praw Socjalnych wiążącym i odpornym na kryzysy.
Gospodarka w granicach planetarnych: Ograniczenie zużycia zasobów, wsparcie dla gospodarki cyrkularnej i społecznej.
Spójność polityk: Lepsza koordynacja działań w UE i na poziomie krajowym, z uwzględnieniem przejrzystości i odpowiedzialności.
3. UE wspierająca proaktywne decyzje i inwestycje w sprawiedliwą transformację
Długoterminowe planowanie i znaczne inwestycje w sprawiedliwą transformację.
Ambitna wizja na przyszłość: Strategie eliminujące nierówności w dostępie do mieszkań, energii, mobilności itp.
Cele oparte na nauce: Spójne wdrażanie polityk z uwzględnieniem aspektów środowiskowych i społecznych.
Znaczące inwestycje: Mobilizacja nowych zasobów finansowych, progresywna polityka podatkowa i unikanie kompromisów między celami społecznymi a środowiskowymi.
Podejście lokalne: Wzmocnienie roli społeczności lokalnych i dostosowanie polityk do specyfiki regionów.
4. UE stawiająca cele społeczne, klimatyczne i środowiskowe w centrum swoich działań
Zrównoważony rozwój w polityce wewnętrznej i zewnętrznej UE.
Spójność reform: Polityki przemysłowe, rozszerzenie UE i inne działania muszą wspierać cele klimatyczne i dobrobyt społeczny.
Ekologiczne finanse publiczne: Promowanie progresywnego opodatkowania, eliminacja dotacji dla paliw kopalnych i zasada „zanieczyszczający płaci”.
Warunki środowiskowe i społeczne dla firm: Monitorowanie i egzekwowanie standardów środowiskowych i społecznych w finansowaniu publicznym.
Globalne przywództwo klimatyczne: Wspieranie sprawiedliwej transformacji również poza granicami UE poprzez partnerstwa międzynarodowe i odpowiedzialność za wpływ zewnętrzny.
Źródło: European Alliance for a Just Transistion
