Obawy te przyćmiły działania na rzecz klimatu w kampaniach wyborczych i debacie politycznej, zwłaszcza w krajach zamożniejszych. Ożywiona dyskusja wokół polityk klimatycznych w UE oraz wycofywanie się z części zobowiązań w Stanach Zjednoczonych odzwierciedlają powszechne przekonanie, że walka ze zmianą klimatu pogorszy codzienne trudności ekonomiczne.
Jednocześnie jednak rośnie grupa krajów, które postrzegają działania klimatyczne jako jedno z najlepszych narzędzi poprawy jakości życia i wzmacniania gospodarki. Przykładem jest Pakistan, gdzie tania i niezawodna energia słoneczna znacząco obniżyła koszty prądu dla gospodarstw domowych i firm. Albo Brazylia, gdzie odtwarzanie terenów zdegradowanych tworzy setki tysięcy miejsc pracy na obszarach wiejskich i w społecznościach rdzennych. Obecnie około 35 milionów ludzi na świecie pracuje w sektorze czystej energii — to więcej niż w sektorze paliw kopalnych.
Dziś pytanie nie brzmi już, czy świat przejdzie na gospodarkę niskoemisyjną, lecz jak to się stanie. Kto zapłaci, kto skorzysta i kto zostanie pominięty?
Każdego roku WRI identyfikuje kluczowe momenty, kwestie i decyzje, które — naszym zdaniem — ukształtują globalny kierunek rozwoju. Tegoroczne „Stories to Watch” nie dotyczą celów klimatycznych i bioróżnorodności, których realizacja przypada za dekady. Dotyczą wyborów, których kraje dokonują już teraz, aby mierzyć się ze zmianą klimatu i wyzwaniami gospodarczymi. Dotyczą tego, jak możemy — i musimy — poprawiać życie ludzi już dziś.
Zachęcamy do obejrzenia wideo: Stories to Watch 2026: Climate Change and the Cost of Living (Historie warte obserwowania w 2026 roku: zmiany klimatu i koszty utrzymania)
1) Wzrost: Czy działania klimatyczne mogą napędzić nową erę dobrobytu?
Utrwalonym argumentem przeciwko działaniom klimatycznym jest twierdzenie, że spowolnią one wzrost gospodarczy. W grudniu ubiegłego roku Komisja Europejska złagodziła swój przełomowy plan zakazu produkcji samochodów benzynowych i z silnikiem Diesla od 2035 r., ulegając obawom rządów Niemiec i Włoch, że zaszkodzi to ich przemysłowi motoryzacyjnemu.
Możliwe jest jednak, że opóźnianie transformacji w kierunku pojazdów elektrycznych zagraża długoterminowej konkurencyjności i wzrostowi Europy.
Czołowi eksperci wskazują, że wzrost niskoemisyjny może pozwolić gospodarkom rozwijać się szybciej niż w scenariuszu „business as usual”. W Chinach czysta energia odpowiada już za ponad 10% PKB — 1,9 biliona dolarów w 2024 r. Dzięki wczesnym inwestycjom i wsparciu rządu kraj ten dominuje na globalnych rynkach paneli słonecznych, pojazdów elektrycznych i innych czystych technologii — rynkach, które w nadchodzącej dekadzie mają znacząco się rozwinąć.
Według raportu ONZ, inwestowanie w czystą energię, odporne systemy żywnościowe i inne rozwiązania klimatyczne może przynieść światu dodatkowe 20 bilionów dolarów korzyści gospodarczych rocznie do 2070 roku.
Ale nie chodzi wyłącznie o pieniądze.
Inkluzywny, niskoemisyjny wzrost może ograniczyć ubóstwo i zapewnić gospodarstwom domowym dostęp do niezawodnej i przystępnej cenowo energii. Samo ograniczenie zanieczyszczenia powietrza może zapobiec 9 milionom przedwczesnych zgonów do 2050 r. Wszystko to ma dalsze, pozytywne skutki dla gospodarki.
Tłumaczenie grafiki:
Potencjalne skutki globalnych działań klimatycznych:
Inwestycje w klimat i przyrodę mogą przynieść 20 bilionów dolarów rocznie korzyści gospodarczych do 2070 r.
Ograniczenie zanieczyszczenia powietrza może zapobiec 9 milionom przedwczesnych zgonów do 2050 r.
Bez działań zmiana klimatu obniży globalne PKB o 4% rocznie do 2050 r.
Aby osiągnąć te korzyści, konieczne jest świadome kształtowanie sposobu, w jaki zachodzi wzrost.
Rząd Kenii koncentruje się na elektryfikacji dwu- i trójkołowych pojazdów. Miliony osób korzystają z nich, by się przemieszczać i zarabiać jako kierowcy taksówek lub dostawcy, jednak koszty paliwa mogą pochłaniać nawet połowę ich dziennych dochodów. Działania te nie tylko zwiększają dochody ludzi, lecz także celowo wzmacniają lokalną gospodarkę oddolnie.
Po stronie biznesu IKEA — największy na świecie sprzedawca mebli — pokazuje, że zrównoważony rozwój może iść w parze ze wzrostem. Dzięki efektywniejszemu wykorzystaniu zasobów i inwestycjom w czystą energię firma zmniejszyła swój ślad klimatyczny o 30% od 2016 r., a w tym samym czasie zwiększyła przychody o niemal 24%.
Potrzebujemy jednak znacznie więcej takich przykładów.
Na co zwrócić uwagę w tym roku:
- W obliczu dowodów na to, że możliwe jest jednoczesne, świadome zwiększanie wzrostu gospodarczego i dekarbonizacja — nawet już dziś — przywódcy tacy jak premier Etiopii Abiy Ahmed promują zielone polityki i inwestycje jako szansę na wzrost w nadchodzącej dekadzie. Czy więcej krajów przyjmie długoterminowe plany rozwoju, które przyniosą korzyści ludziom, przyrodzie i klimatowi?
- Podczas ubiegłorocznego szczytu klimatycznego ONZ (COP30) ustanowiono 13 nowych platform krajowych, które łączą wszystkie źródła finansowania na poziomie krajowym z konkretnymi planami inwestycyjnymi. Czy więcej państw skoordynuje finansowanie wokół swoich priorytetów transformacji niskoemisyjnej?
- Obecnie w Szwecji trwa budowa najbardziej zelektryfikowanej huty stali na świecie. Projekt zabezpieczył finansowanie w wysokości 7 miliardów dolarów i ma na celu przełamanie dominujących struktur na ogromnym rynku. Czy nadal będziemy obserwować znaczące inwestycje w czystą industrializację?
- Każda transformacja gospodarcza wymaga ogromnych innowacji i przedsiębiorczości w każdym sektorze. Gospodarki wschodzące, takie jak Wietnam, Indonezja i Kenia, które dążą do osiągnięcia statusu krajów o wysokich dochodach do 2045 roku, inwestują w lokalne zielone innowacje, aby zrealizować swoje cele. Czy więcej państw będzie wspierać rozwój lokalnych zielonych innowacji?
2) Dostępność cenowa: Czy rozwiązania klimatyczne obniżą codzienne koszty?
Ceny na całym świecie wyraźnie wzrosły. Ludzie płacą więcej za żywność, rachunki za prąd, transport i inne podstawowe potrzeby.
Od stanu Nowy Jork po kraje takie jak Nigeria i Senegal, przywódcy wskazują na kwestie przystępności cenowej jako powód dalszego inwestowania w paliwa kopalne wobec rosnącego zapotrzebowania na energię.
Jednak energia odnawialna jest dziś niemal wszędzie tańsza w budowie i eksploatacji niż elektrownie na paliwa kopalne. Wraz ze spadkiem kosztów kraje inwestujące w rozwój czystej energii mają szansę przełożyć te długoterminowe oszczędności na niższe rachunki dla odbiorców.
Tłumaczenie wykresu:
Ceny paneli fotowoltaicznych a globalna skumulowana moc zainstalowana, 1975–2024
(pionowo) Cena modułu fotowoltaicznego (stałe dolary amerykańskie z 2024 r. za wat), skala logarytmiczna
(poziomo) Skumulowana zainstalowana moc fotowoltaiki (megawaty), skala logarytmiczna
Interaktywny wykres jest dostępny na stronie źródłowej.
Choć energia często znajduje się w centrum debat o kosztach i klimacie, to największym wydatkiem gospodarstw domowych jest zazwyczaj mieszkanie. Budynki odpowiadają za 40% globalnych emisji gazów cieplarnianych. Rodziny są także bardziej narażone na skutki zmian klimatu — takie jak powodzie, pożary i burze — w zależności od lokalizacji i stanu ich domów. Co trzecia osoba na świecie mieszka w warunkach substandardowych lub w nieformalnych osiedlach.
W Brazylii, gdzie ponad 16 milionów ludzi mieszka w nieformalnych osiedlach, rząd współpracuje z mieszkańcami, aby wspólnie tworzyć bezpieczniejsze dzielnice z lepszym dostępem do usług podstawowych, transportu i miejsc pracy. Rozwiązaniem nie jest budowa nowych domów w innym miejscu, lecz modernizacja tych, w których ludzie już żyją.
Tłumaczenie tytułu mapy: 1 na 3 osoby na świecie mieszka w warunkach poniżej standardu
Interaktywna mapka jest dostępna na stronie źródłowej.
Choć zapewnienie energooszczędnych i odpornych na zmiany klimatu mieszkań może wymagać wyższych nakładów początkowych, w długim okresie pozwala rodzinom i rządom oszczędzać pieniądze. Coraz więcej przywódców powinno myśleć o klimacie i przystępności cenowej łącznie.
Na co zwrócić uwagę w tym roku:
- W maju tego roku mieszkalnictwo będzie głównym tematem Światowego Forum Miejskiego w Baku, jednego z największych spotkań liderów miejskich. Czy mieszkalnictwo – jeden z naszych największych problemów związanych z przystępnością cenową – zostanie również uznane za wyzwanie klimatyczne?
- Upowszechnienie energii słonecznej osiąga punkty przełomowe w krajach takich jak Pakistan i Republika Południowej Afryki, gdzie stanowi alternatywę dla energii elektrycznej z sieci. W miarę dalszego spadku cen, czy tanie odnawialne źródła energii osiągną punkt przełomowy w kolejnych krajach?
- Zapotrzebowanie na energię rośnie na całym świecie w wyniku takich trendów jak postępująca elektryfikacja, większe zapotrzebowanie na chłodzenie oraz wzrost gospodarczy. W jaki sposób kraje zaspokoją to rosnące zapotrzebowanie w przystępny cenowo sposób? Jaka część energii będzie pochodzić z odnawialnych i innych niskoemisyjnych źródeł?
- Handel był w zeszłym roku gorącym tematem, a państwa po raz pierwszy zgodziły się omówić kwestie handlowe podczas negocjacji klimatycznych ONZ. Czy nowe zasady handlu, takie jak Mechanizm Dostosowywania Cen na Granicach z Uwzględnieniem Emisji CO₂ (CBAM) w UE, będą sprzyjać zielonemu wzrostowi, czy go hamować?
3) Miejsca pracy: Czy pracownicy skorzystają na czystej gospodarce?
Najgłębszą obawą w każdej transformacji gospodarczej są miejsca pracy. Niewiele rzeczy budzi większy lęk niż utrata zatrudnienia. To nie tylko utrata dochodu, lecz także zagrożenie dla poczucia tożsamości i przyszłości rodziny.
Węgiel jest klasycznym przykładem utraty miejsc pracy związanej z klimatem. Zmiany dotkną jednak również inne sektory — produkcję, budownictwo czy rolnictwo.
Ogólnie rzecz biorąc, oczekuje się jednak, że transformacja stworzy więcej miejsc pracy, niż zlikwiduje w skali całej gospodarki. Najnowsze badania wskazują, że zmiany w pięciu kluczowych sektorach gospodarki mogą przynieść netto około 375 milionów nowych miejsc pracy w ciągu najbliższych 10 lat.
Tłumaczenie danych z wykresu:
Wpływ transformacji klimatycznej na zatrudnienie w nadchodzącej dekadzie
Legenda:
Wzrost liczby miejsc pracy (Job gains)
Utrata miejsc pracy (Job losses)
Miejsca pracy netto (Net jobs)
Sektory:
Energia i paliwa (Energy and fuels)
Przemysł wytwórczy (Manufacturing)
Budownictwo (Construction)
Rolnictwo i użytkowanie gruntów (Agriculture and land-use)
Usługi (Services)
Łącznie (Total)
Oś pionowa:
Miliony miejsc pracy (Million jobs)
Po lewej stronie:
Wzrost zatrudnienia (Job gains)
Utrata zatrudnienia (Job losses)
Suma:
Miejsca pracy netto: 375 (NET JOBS 375)
Około 630 milionów miejsc pracy — czyli 18% globalnej siły roboczej — zostanie objętych wpływem transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej. Istnieje realne ryzyko, że część osób pozostanie bez pracy, jeśli proces ten nie będzie odpowiednio zarządzany.
Przywódcy muszą działać proaktywnie, przygotowując ludzi na te zmiany. Oznacza to inwestowanie w programy przekwalifikowania i podnoszenia kwalifikacji oraz opracowywanie przemyślanych planów transformacji, w których pracownicy są na pierwszym miejscu.
W Indiach — jednym z głównych globalnych dostawców komponentów samochodowych — szacuje się, że transformacja w kierunku pojazdów elektrycznych dotknie jednego na trzech pracowników sektora motoryzacyjnego. Wiele części samochodowych dostarczają jednak małe firmy działające na niskich marżach, które nie mogą sobie pozwolić na inwestycje w programy szkoleniowe. Aby wypełnić tę lukę, stowarzyszenia branżowe, eksperci techniczni i partnerzy w łańcuchu dostaw łączą siły, wspierając pracowników w okresie transformacji oraz otwierając nowe ścieżki kariery dla kobiet w przemyśle — obszarze tradycyjnie zdominowanym przez mężczyzn.
Przekwalifikowanie jest dziś priorytetem we wszystkich sektorach, jednak takie programy w wielu krajach są wciąż na wczesnym etapie rozwoju. Rzeczywiste wsparcie pracowników będzie wymagało większego wysiłku i inwestycji — nie tylko ze strony rządów, lecz także firm, związków zawodowych, szkół i innych instytucji szkoleniowych.
Na co zwrócić uwagę w tym roku:
- Dane z LinkedIn pokazują, że popyt na umiejętności związane ze zrównoważonym rozwojem rośnie prawie dwa razy szybciej niż podaż wykwalifikowanych pracowników. Czy firmy włączą szkolenia umiejętności bezpośrednio w plany korporacyjne dotyczące niskoemisyjnej transformacji?
- Tylko połowa krajów uwzględnia w swoich ostatnich zobowiązaniach klimatycznych wyraźne plany dotyczące potrzeb siły roboczej. A jedynie 1% przedstawiło środki finansowania tych polityk. Czy rządy na wszystkich szczeblach zaczną planować i inwestować bardziej celowo w rozwój kapitału ludzkiego?
- Sztuczna inteligencja była szeroko obecna w wiadomościach ze względu na swój potencjalny wpływ na miejsca pracy – zakłócenie, które zachodzi w tym samym czasie, gdy kraje przechodzą na nową gospodarkę. Jak sztuczna inteligencja wpłynie na miejsca pracy w nowej gospodarce w 2026 roku?
Budowanie silniejszych społeczności już dziś
Dowody z całego świata pokazują, że transformacja gospodarcza nie nastąpi w tempie i skali niezbędnej do osiągnięcia celów, jeśli ludzie nie znajdą się w jej centrum.
Rodziny na całym świecie koncentrują się na tym, jak zapewnić sobie utrzymanie, jak opłacić rachunki oraz czy mogą patrzeć w przyszłość z poczuciem bezpieczeństwa i optymizmu.
Choć transformacja jest nieunikniona, nie będzie ona automatycznie dobra ani zła dla wzrostu gospodarczego, przystępności cenowej czy zatrudnienia. Wszystko zależy od podejmowanych decyzji.
Już dziś rządy, przedsiębiorstwa i społeczności mają wybór, by uczynić tę transformację korzystną jednocześnie dla ludzi i dla planety. Taki wybór stoi także przed każdym z nas w 2026 roku.
Tłumaczenie artykułu powstało przy wsparciu sztucznej inteligencji.
Oryginał dostępny tutaj.
